بیا بخند

پزشکی عامیانه
پزشکی عامیانه که یا فولکلور به آن دسته از شیوه طبابت گفته می‌شود که تنها به دلیل نقل سینه به سینه آن مورد استفاده قرار می‌گیرد. این نوع طب با پزشکی تجربی یا پزشکی سنتی ایرانی و پزشکی اسلامی که بر پایه طبیعیات فلسفه است تفاوت دارد. پزشکی عامیانه فقط به دلیل نقل سینه به سینهٔ آن کاربرد دارد ولی طب سنتی ایرانی شاخه‌ای از فلسفه دانسته می‌شود. به علاوه، پزشکی عامیانه از نظر علمی بودن از پزشکی سنتی ایرانی و پزشکی تجربی و پزشکی اسلامی ارزش پایینتری دارد، چرا که طب عامیانه اغلب با باورهای خرافی رابطه دارد و صحت و سقم این باورها با مراجع علمی طب تجربی و طب سنتی ایرانی و طب اسلامی قابل سنجش نیست. با این حال، پزشکی عامیانه به عنوان اطلاعات خام در صورت بررسی علمی می‌تواند دیگر مکاتب طبی را یاری دهد.





آب‌درمانی
آب درمانی یا هیدروتراپی به معنای درمان امراض به وسیله آب است که توسط قبایل بدوی و نیز ملل متمدن به کار می‌رفته است. در مورد این موضوع اغراق زیادی شده است و نوشیدن آب زیاد در پزشکی در بیماریهای معدودی مانند سنگ کلیه، اسهال یا گرمازدگی توصیه شده است و فقط موجب جبران آب از دست رفته و ترقیق ادرار می‌شود.



گیاهان دارویی
گیاهان دارویی گیاهانی هستند که یک یا برخی از اندام‌های آنها حاوی مادهٔ مؤثره‌است. این ماده که کمتر از۱٪ وزن خشک گیاه را تشکیل می‌دهد، دارای خواص دارویی مؤثر بر موجودات زنده‌است. همچنین کاشت، داشت و برداشت این گیاهان به منظور استفاده از مادهٔ موثرهٔ آنها انجام می‌گیرد.



گیاه دارو شناسی
گیاه دارو شناسی (به انگلیسی: Medherbology) علم میان رشته‌ای مطالعهٔ گیاهان دارویی از جوانب مختلف می‌باشد. این علم از قدیمی ترین علوم است که همواره در طول تاریخ نقش بسیار مهمی در بهداشت و سلامت انسان ایفا نموده است و امروزه نیز اهمیت و ضرورت و ارزشمندی آن بیش از پیش شناخته شده است. بر حسب این که کدام جنبهٔ گیاهان دارویی مورد مطالعه و بررسی قرار بگیرد گیاه دارو شناسی شامل گرایش‌های تخصصی زیر می‌باشد: - گیاه دارو شناسی گیاه شناختی - گیاه دارو شناسی کشاورزی - گیاه دارو شناسی شیمیایی - گیاه دارو شناسی داروسازی - گیاه دارو شناسی پزشکی - گیاه دارو شناسی تاریخی - گیاه دارو شناسی مدیریتی صنعتی اقتصادی (گلستان هاشمی، ۱۳۹۲)




موارد مهم در تولید گیاه دارویی

اگر نحوهٔ آماده‌سازی داروهای گیاهی و تحویل آنها به مردم به نحو صحیح انجام نگیرد خواص درمانی گیاه از بین رفته یا تقلیل می‌یابد که این امر موجب عدم تأثیر گیاه در درمان بیماری می‌گردد.

از مواردی که باعث کاهش اثر بخشی گیاه می‌گردد:

کشت در زمینی که از نظر مواد خاص مورد نیاز گیاه، دچار کمبود باشد.
عدم مبارزهٔ صحیح با آفات و بیماریهای گیاهان دارویی کشت شده که اغلب موجب کاهش مواد مؤثر گیاه یا تغییر نسبت ترکیبات مفید گیاه می‌گردند.
رعایت نکردن زمان مناسب برداشت (برحسب وضعیت هوا و ساعات روز)
خشک کردن گیاه در شرایط نامناسب (از نظر درجه حرارت، مدت زمان خشک کردن یا سرعت خشک کردن و…)
عدم نگهداری صحیح و بسته‌بندی مناسب (فرّار بودن برخی ترکیبات، آلودگی گیاه برداشت شده به قارچ یا باکتری و…)
تقلبات دارویی (برخی از اوقات به‌عمد یا غیرعمدی، گیاهی به‌عنوان گیاه دیگر به صرف داشتن ظاهر مشابه فروخته می‌شود و این مسأله علاوه بر اینکه در سطح گونه گیاهی - به فراوانی - اتفاق می‌افتد، گاهی در حد جنس گیاه نیز صورت می‌گیرد)



ویژگی های خاص تولید گیاهان دارویی و معطر

ویژگی های خاص تولید گیاهان دارویی و معطر را می توان به صورت زیر نام برد:

تنوع زیادی در گیاهان و گونه های دارویی وجود دارد.
مواد مؤثره ی آنها دارای اهمیت فوق العاده ای است.
شرایط اگرواکولوژیکی تأثیر شگرفی بر مواد مؤثره ی آنها دارد.
تجارت آنها نسبتاً کم، قیمت شان ناپایدار و در تجارت آنها رقابت جهانی وجود دارد.




شکل های مصرف گیاهان دارویی

گیاهان دارویی و معطر عمدتاً به فرمهای زیر مصرف می شوند:

گیاه تازه
گیاه خشک شده یا کنسرو شده
بصورت فرآوری شده توسط حرارت
استحصال مواد موثره در صنعت



روش تهیهٔ برخی از اشکال مصرفی داروهای گیاهی

دم کرده: مقدار تعیین شده از پودر گیاه را، در مقدار معینی از آب جوش ریخته و به بهم می‌زنند. بعد روی ظرف را پوشانده و به مدت ۳۰-۱۵ دقیقه صبر می‌کنند سپس آن را صاف می‌کنند.


جوشانده:

جوشانده ملایم: مقدار معینی از گیاه خردشده را با ۴/۱ لیتر آب جوش مخلوط کرده، آن را کمی می‌جوشانند. سپس آن را از حرارت دور کرده، صبر می‌کنند تا دم بکشد. سپس آن را صاف می‌کنند؛
جوشاندهٔ معمولی: تفاوت آن با جوشاندهٔ ملایم در افزایش زمان جوشش است.

خیسانده: این شکل برای مواد مؤثری که در اثر حرارت از بین می‌روند، توصیه می‌شود. برای تهیهٔ خیساندهٔ سرد، مقدار مشخصی از پودر گیاه را در حجم معینی از آب ریخته، درِ ظرف را ۶ الی ۱۲ ساعت می‌بندند. سپس محتویات ظرف را صاف می‌کنند.




قطبیت‌درمانی
قطبیت درمانی یکی از انواع پزشکی جایگزین است که در سال‌های ۱۹۴۰ توسط دکتر رندولف استون توسعه یافت. طرفداران این سبک درمانی معتقدند که با دستکاری نیروهایی مکمل (یا قطبی) می‌توانند افراد را شفا دهند. کارایی قطبیت درمانی تا به‌حال توسط هیچ روش استاندارد پزشکی تایید نشده است.



استخوان‌درمانی

استخوان‌درمانی (به انگلیسی: Osteopathy) یک روش پزشکی جایگزین آمریکایی است که در سدهٔ نوزدهم به‌وجود آمده‌است.

تأکید این روش بر نقش اسکلت بدن و ماهیچه‌ها در درمان بیماری‌ها است. استخوان‌درمان‌ها از دست‌های خود برای ماساژ چارچوب بدن برای ایجاد حرکت و عملکرد طبیعی استفاده می‌کنند. این روش بیشتر با درمان دردهای ماهیچه‌ها نظیر کمردرد و گردن‌درد ارتباط دارد.

استئوپاتی یکی از روشهای پزشکی کل‌نگر است که باور دارد تمامی دستگاه‌های بدن در پیوند با یکدیگر بوده و تغییری نامطلوب در یکی از بخش‌های بدن، عملکرد سایر دستگاه‌ها را به هم می‌ریزد.

اندرو تیلور استیل، پزشک آمریکایی و بنیان‌گذار استخوان‌درمانی، معتقد بود درمان بیماری‌ها تنها در بدنی متعادل امکان‌پذیر است و باید در کنار درمان دارویی و جراحی از تکنیک‌های ماساژدرمانی و فشاردرمانی هم بهره جست. دانشگاه ملی‌ علوم پزشکی‌ (www.numss.com) و آکادمی ملی‌ استئوپتی (www.nationalacademyofosteopathy.com) رشته استئوپتی را در ایران درس میدهند.



تاریخچه
در سال۱۹۸۲،اندر تیلور استیل(۱۸۹۹-۱۸۲۸)روش استئوپاتی را در آمریکا در کوکس ویل اوهایو بنیان نهاد ایجاد کرد. او که به دلیل مشاهده اثرات جانبی بسیاری از داروهای تجویزی دلسرد گردیده بود،کشف کرد که با فشار برمفاصل خاصی از بدن می توان صدای تیلیکی (صدای جابجایی مفاصل) ایجاد کرد .این صدا نشان دهنده جا افتادن مناسب استخوان هایی است که قبلا جا به جا شده بودند .استیل به این باور رسید که این جا اندازی دوباره نه تنها مشکلات مفصلی مثل کمر درد و خشکی گردن را معالجه می کند ،بلکه کارایی موضعی سیستم گردش خون و سیستم عصبی به همه اعضای مختلف و مغز دسترسی دارند .استیل نتیجه گرفت که دستکاری های استئوپاتیک قادر است او را در معالجه بیماری هایی چون ذات الریه و اسهال کودکان نیز یاری دهد .دراستئوپاتی تاکید و توجه بیشتر به تصحیح وضعیت مفاصل و استخوانها یک نیاز اساسی برای حفظ سلامتی تلقی می شود.این شیوه بر روی قسمت های مختلف بدن بویژه مفاصل بین مهره ها از یک سو وارتباطات این مهره ها با جمجمه و لگن از سوی دیگر تاکید دارد.متخصصان استئوپاتی در اصل به رشته ی خود به عنوان روشی که جایگزین پزشکی متعارف باشد نمی نگرند بلکه آن را همراه یا مکمل آن تلقی می کنند. در حال حاضر در تمام ایالات متحده آمریکا متخصصان استئوپاتی اجازه کار یافته اند و دانشجویانی در این رشته مشغول تحصیل هستند و بعد به عنوانD.O مشغول به کار می شوند .همان درس ها وکارآموزی های بالینی را انجام می دهندکه دانشجویان پزشکی عادی پزشکی مشغول آن هستند تنها تفاوتی که آنها با یکدیگر دارند در این است که دانشجویان رشته ی استئوپاتی یک سری آموزش و کار آموزی های اضافی را در زمینه اختلالات دستگاه عضلانی واستخوانی انجام می دهند .در شرایط کنونی حدود ۳۵۰۰۰استئوپات در آمریکا مشغول کار هستند که هر ساله تعداد زیادی بیمار را درمان می کنند . درسال ۱۹۸۹مقاله ای درمجله تایمز فاش کرد که (جف کیپس)قهرمان پرتاب وزنه به مدت دوازده سال از خدمات یک استئوپات بهره می گرفته .





موسیقی‌درمانی
موسیقی درمانی روشی است در جهت برخی اهداف درمانی با کمک موسیقی که می‌تواند مواردی از جمله تقویت و ساماندهی سلامت روحی و جسمی افراد را به دنبال داشته باشد. به عبارت دیگر از موسیقی درمانی برای بازیافت، نگهداری و تقویت سلامت جسمی و روحی و عاطفی استفاده می‌شود.



تاریخچه

تاریخچه استفاده از موسیقی به عنوان روشی برای درمان به زمان ارسطو و افلاطون باز می‌گردد. از آن زمان به بعد رگه‌هایی از استفاده از اصوات و آهنگها برای درمان بیماریهای مختلف بکار رفته‌است. اما در قرن بیستم فکر رسمی استفاده از موسیقی برای درمان مصدومین جنگ جهانی اول آغاز شد و هر چند استفاده از این روش درمانی با مشکلاتی همراه بود که با قدمهایی که برداشته شد، بتدریج این شاخه درمانی تکامل یافت و انجمنهای متعددی تشکیل گردید. بطوری که در سال ۱۹۴۴ اولین برنامه آموزش موسیقی درمانی در جهان در دانشگاه میشیگان آغاز شد.

در سال ۱۹۵۰ انجمن موسیقی درمانی آغاز به کار کرد. در سال ۱۹۷۱ انجمن موسیقی درمانی آمریکا یا AAMT آغاز به کار کرد. در سال ۱۹۸۵ فدراسیون جهانی موسیقی درمانی در سطح بین‌المللی به ثبت رسید. انجمن موسیقی درمانی ایرانی با اهداف بالا بردن سطح آگاهی افراد از فرآیند موسیقی درمانی و فواید آن و بالا بردن امکانات تخصصی برای استفاده از این شیوه درمانی فعالیت خود را آغاز کرده‌است.



پیشینه موسیقی درمانی در تاریخ ایران

نخستین سیستم نظام یافته آکادمیک موسیقی درمانی در ایران باستان بنا گردید. بر اساس کتیبه‌هایی که در سال ۱۳۴۹ یافت گردیده‌است در دانشگاه جندی شاپور اهواز دانش موسیقی و درمان با موسیقی از دپارتمان‌هایی بوده‌است که هر دانشجوی پزشکی آن زمان (۱۵۰۰ الی ۱۳۹۰ سال پیش) باید آن را می‌گذراند نکته جالبی که وجود دارد اینست که پرستارهایی برای بیمارستان‌های آن زمان پرورش می‌یافتند می‌بایست در نواختن چند ساز اصلی تبحر داشته باشند و بر این اساس موسیقی تجویز شده از پزشک را ارائه می‌کرده‌اند.

این موسیقی ارائه شده در هنگام زایمان زنان دربار ساسانی از لوازم کار یک پزشک بود از لحاظ پیشینه، موسیقی آرام بخش در ایران باستان با ظهور دین زرتشت آغاز شد. کتاب اوستا و اشعار آهنگین گات‌ها الهام بخش موسیقی دانان برای تصنیف آوازها و ملودی‌ها و همچنین تشکیل مراسم و آیین‌های موسیقایی بوده‌است. در واقع موسیقی در تاریخ ایران باستان در خدمت تلقینات دینی و اشارات مذهبی بوده‌است که اکنون در تمرینات تن آرایی انواعی از آن را شاهد هستیم.

بعد از حضور اسلام در ایران عمده فعالیت‌های موسیقی نوشتاری و نظری شد و بیشتر مطالب نظری رنگ و بویی از برداشت یونانیان داشت که با اعمال تغییراتی منتقل شده بودند. یونانی‌ها موسیقی را در میان موضوع‌های فلسفی مطرح می‌کردند و بیشتر فیلسوفان در کنار علوم دیگر در مورد موسیقی اظهار نظر می‌کردند. به طور اجمال آثار نوشتاری گذشتگان در مورد تاثیر موسیقی بر روح و نفس بیشتر بر محور طبایع و مزاج زمان و افلاک و سماع است که بزرگان حکمت، فلسفه، و پزشکی ضرورتاً نکاتی در این باب آورده‌اند.

از مهم‌ترین آثاری که در این زمینه وجود دارد قابوس نامه اثر کیکاووس بن قابوس بن وشمگیر است که به طور مفصل به اثر نواختن موسیقی در طبایع مختلف اشاره دارد. او بزرگ‌ترین هنر نوازندگی را از آن می‌داند که متناسب با طبع و حال شنونده بنوازند.«رامشگر (نوازنده) را بزرگترین هنر آنهاست که بر طبع مستمع رود».وی از نخستین مسلمانانی است که در اثر خود باب مهمی را به موسیقی درمانی اختصاص داده‌است وی پس از این که شیوه‌های عملکرد و برخورد اجتماعی یک موسیقی درمان گر را ذکر می‌کند براساس ۱-طبایع چهارگانه ۲- سن ۳- جنس شنونده موسیقی، نوعی موسیقی مربوط به آن طبقه‌بندی را توصیه می‌کند که متاسفانه بسیاری از گوشه‌هایی که عنصرالمعالی نام برده‌است در گذر زمان فراموش شده و تنها نامی از آن باقی نمانده‌است.

اشاره عنصرالمعالی به صفات دموی، صفراوی و … توجه به وضعیت روانی و عاطفی شنونده‌است در مبانی روش موسیقی و آواز دوره‌های مختلف زندگی را از هم تفکیک می‌کند. برای کودکان نغمه‌ها و آواز و نوازندگانی ساده و آسان و سبک را ذکر می‌کند. از دید او چون کودکان درک لطیف تری دارند برای آن‌ها ترانه ساخته می‌شود و نغمه‌هایی با وزن سبک تا راحت بفهمند و از آن لذت ببرند و برای اهل موسیقی و پیرامون موسیقی جدی را توصیه می‌کند. پس از این وصفی در انواع نواها با توجه به شغل افراد دارد من جمله «در سرا کار حریفان را همی نگرد اگر قوی مردمان خاصی مبین سزای عقل که حرف مطربی دانند (یعنی مردم خردمند) پس راه‌های نیک و نواهای نیک همی زن اما سرود بیشتر اندر پیری گوی اندر مذمت دنیا اگر قوی سپاهی و عیار پیشگان را بینی و دو بیتی‌های ماوراء النهری گوی در حزب کردن و ستودن عیاری …»

اما در زمینه موسیقی درمان و فواید جسمی آن ابن سینا در دانشنامه علایی بابا بزرگی به نام بابا موسیقی دارد که سخنان بدیع از این نابغه پزشکی ذکر گردیده‌است همچنین در این زمینه در کتاب شفا بخش مهمی را بدین گفتار اختصاص داده‌است:

علم موسیقی جز وی است از بدن انسان که می‌گردد از دل و سینه تا ناف گاه بالا می‌رود و گاه پایین دل آید و از اول هر ماه تا سلخ، هر روزی در عضوی باشد از اعضاء رئیسه و همواره سیار با ستاره ارقنوع. و این ستاره ارقنوع سیاره‌ای است رد وجودی آدمی به منزله آب و خون که هر روز در عضوی باشد پس در هر عضوی که باشد نبض را از او خبری است و نباض و حکیم را واجب است که علم ادوار را نیکو فراگیر تا بود که در تشخیص نبض کمتر خطا کند … روز اول ماه عیش کمتر کند که نبضش در سر قحف باشد دوم ماه در دماغ سوم ماه در کام چهارم ماه در حنجره پنجم ماه در کیلوس، شش ماه در کیموس، هفتم ماه در سینه هشتم سر نهم در امعاء، دهم در احسا، یازدهم در ناف، دوازدهم بر دست‌ها، سیزدهم بر دست چپ، چهاردهم باز در دماغ رود. و قرار بگیرد تا پانزدهم در کام باشد و شانزدهم ماه باز معاودت به قلب کند این مرتبه در هیچ مکان نیز تقلیل نکند تا به عروق صافن … و باز رد اول ماه به قدرت حضرت الله رجعت در دماغ و سر کند جراح را واجب است که در روزی که ارقنوع و کوکب موسیقی در دماغ و حدقه چشم باشد دست علاج از امراض عین و دندان و تنقیه دماغ و جگر کوتاه دارد که محل خطر است و دیگر چندین مرض را حکمای فلسفه از علم موسیقی و مقالات و پرده و نغمات غریبه موزون معالجه می‌کرده‌اند مثل دق و سل و قولنج و تب صفراوی.

«…چنانچه هر نغمه که باشد به نسبت کواکب سبعه تعلق به امراض مذکور دارد در روزگار قدیم حکما علاج بیمار به آلات طرب می‌کرده‌اند مناسب اوقات لیلی و نهاری در خانه خلوت مزین و روشن در نظر مریض ساز را به نوازش در می‌آورده‌اند تا این که به مرور آن مرض به اسهل وجوه بی مداوا او اشربه و از آن شخص زایل می‌شده‌است و در نسبت کواکب سبعه مذکور خواهد شد که هر ستاره به کدام مقام نسبت دارد و چون مغنی آواز بر کشد صدا از عروق قلبی و شرایین و مسا مات بدن استخراج شود و چون به حلقوم رسد از آنجا مابین کی لوس و کی موس رسیده نزاکت و لطافت به هم رسیده بیرون آید و موجب حال شود..



در این گفتارها به چند نکته عمده برخورد می‌کنیم :

۱-این سینا علم موسیقی را جزئی از ترکیب بدن انسان می‌داند که اگر دیدگاه او را بپذیریم به دید جدید از شیوه درمان گر موسیقی دست می‌یابیم (فراموش نکنید که آثار او را قرن‌ها در معتبرترین دانشگاه‌های اروپایی تا ابتدای قرن بیستم به عنوان مرجع تدریس می‌کرده‌اند.)

۲-بوعلی جوهره موسیقی را در اعضای بدن سیار می‌داند و به نظر او این حرکت از زمانبندی بسیار دقیقی تبعیت می‌کند و حتی بر همین مبنا تجویز درمان نموده یا پزشک را از درمان باز می‌دارد